Trong thời đại chuyển đổi số, Internet đã trở thành một phần trong cuộc sống hằng ngày của trẻ em. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh hoặc máy tính có kết nối Internet, các em có thể học tập, tìm kiếm thông tin, giải trí, giao lưu với bạn bè và khám phá thế giới. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, môi trường mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ như lừa đảo trực tuyến, bắt nạt trên không gian mạng, xâm hại trẻ em, tiếp cận nội dung độc hại hoặc bị đánh cắp thông tin cá nhân.

Thực hiện Chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026–2030", Chính phủ xác định gia đình là một trong những chủ thể giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ, hỗ trợ và định hướng trẻ em sử dụng Internet an toàn, lành mạnh. Cha mẹ không chỉ là người chăm sóc mà còn là người bạn đồng hành, giúp con hình thành kỹ năng số và văn hóa ứng xử trên môi trường mạng.

Gia đình – "Lá chắn" đầu tiên bảo vệ trẻ em

Trong nhiều trường hợp, trẻ em tiếp cận Internet trước khi được trang bị đầy đủ kỹ năng nhận biết rủi ro. Vì vậy, cha mẹ chính là người đầu tiên giúp con hiểu đâu là lợi ích và đâu là những nguy cơ trên không gian mạng.

Một môi trường gia đình cởi mở, quan tâm và thường xuyên trò chuyện sẽ giúp trẻ mạnh dạn chia sẻ khi gặp phải những tình huống khó xử trên Internet. Ngược lại, nếu trẻ sợ bị trách mắng hoặc cấm sử dụng thiết bị, các em có xu hướng giấu kín sự việc, làm tăng nguy cơ bị lừa đảo, quấy rối hoặc xâm hại.

Bởi vậy, thay vì chỉ kiểm soát, cha mẹ cần đồng hành cùng con trong quá trình sử dụng Internet.

Dành thời gian tìm hiểu thế giới số của con

Một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả là cha mẹ dành thời gian tìm hiểu những ứng dụng, trò chơi, nền tảng mạng xã hội mà con đang sử dụng.

Cha mẹ nên biết:

- Con đang sử dụng Internet để học tập hay giải trí.

- Những ứng dụng con thường xuyên truy cập.

- Những người con thường trao đổi trên mạng.

- Nội dung mà con quan tâm.

- Thời lượng sử dụng Internet mỗi ngày.

Việc quan tâm đúng mức sẽ giúp cha mẹ kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường, đồng thời tạo sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình.

Xây dựng quy tắc sử dụng Internet trong gia đình

Mỗi gia đình nên thống nhất những nguyên tắc phù hợp với độ tuổi của trẻ. Chẳng hạn:

- Chỉ sử dụng Internet sau khi hoàn thành việc học.

- Không sử dụng thiết bị điện tử trong bữa ăn hoặc trước giờ đi ngủ.

- Không tự ý tải ứng dụng khi chưa có sự đồng ý của cha mẹ.

- Không chia sẻ thông tin cá nhân lên mạng.

- Báo ngay cho cha mẹ khi gặp nội dung hoặc người dùng có dấu hiệu bất thường.

Các quy tắc cần được giải thích rõ ràng để trẻ hiểu mục đích là bảo vệ bản thân, không phải là sự áp đặt hay hạn chế quyền sử dụng Internet.

Dạy con bảo vệ thông tin cá nhân

Không ít trẻ em chưa nhận thức đầy đủ về giá trị của dữ liệu cá nhân.

Cha mẹ cần hướng dẫn con:

- Không công khai địa chỉ nhà, số điện thoại hoặc trường học.

- Không đăng tải hình ảnh giấy tờ cá nhân.

- Không chia sẻ vị trí theo thời gian thực.

- Không gửi hình ảnh riêng tư cho bất kỳ ai trên Internet.

- Thiết lập chế độ riêng tư đối với các tài khoản mạng xã hội.

Những kỹ năng này sẽ giúp hạn chế nguy cơ bị giả mạo, lừa đảo hoặc xâm phạm quyền riêng tư.

Hướng dẫn con nhận biết các nguy cơ trên môi trường mạng

Thay vì chỉ dặn dò "đừng nói chuyện với người lạ", cha mẹ cần giúp con nhận biết cụ thể các tình huống có thể gặp phải, chẳng hạn:

- Người lạ kết bạn và liên tục nhắn tin làm quen.

- Được mời tham gia các trò chơi hoặc nhóm trò chuyện không rõ nguồn gốc.

- Được yêu cầu cung cấp mật khẩu hoặc mã xác thực.

- Được hứa tặng quà, nhận thưởng hoặc nhận tiền.

- Được yêu cầu gửi hình ảnh hoặc video cá nhân.

Khi trẻ nhận diện được các dấu hiệu này, khả năng tự bảo vệ sẽ cao hơn rất nhiều.

Khuyến khích con sử dụng Internet cho học tập và sáng tạo

Internet sẽ phát huy giá trị khi được sử dụng đúng mục đích.

Cha mẹ nên khuyến khích con:

- Tìm kiếm tài liệu phục vụ học tập.

- Học ngoại ngữ trực tuyến.

- Đọc sách điện tử.

- Tham gia các khóa học kỹ năng.

- Tìm hiểu khoa học, công nghệ, lịch sử và văn hóa.

- Rèn luyện kỹ năng tin học và kỹ năng số.

Việc đồng hành lựa chọn các nguồn thông tin chính thống sẽ giúp trẻ hình thành thói quen học tập tích cực trên môi trường số.

Quan tâm đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ

Việc sử dụng Internet quá nhiều có thể ảnh hưởng đến thị lực, giấc ngủ, khả năng tập trung và các mối quan hệ xã hội.

Cha mẹ nên:

- Khuyến khích trẻ tham gia hoạt động thể thao.

- Duy trì thời gian sinh hoạt hợp lý.

- Tăng cường các hoạt động ngoài trời.

- Tạo cơ hội để trẻ giao tiếp trực tiếp với gia đình và bạn bè.

Một cuộc sống cân bằng sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần.

Bình tĩnh khi con gặp sự cố trên môi trường mạng

Nếu trẻ vô tình truy cập nội dung không phù hợp, bị lừa đảo hoặc bị bắt nạt trên mạng, điều đầu tiên cha mẹ cần làm là bình tĩnh lắng nghe.

Việc trách mắng hoặc tịch thu thiết bị ngay lập tức có thể khiến trẻ sợ hãi và không dám chia sẻ trong những lần sau.

Thay vào đó, cha mẹ nên:

- Động viên để trẻ kể lại sự việc.

- Giữ lại bằng chứng như tin nhắn, hình ảnh hoặc đường dẫn.

- Hướng dẫn trẻ chặn tài khoản vi phạm.

- Báo cáo nội dung xấu với nền tảng cung cấp dịch vụ khi cần thiết.

- Phối hợp với nhà trường hoặc cơ quan chức năng nếu vụ việc nghiêm trọng.

Làm gương cho con trong sử dụng Internet

Trẻ em thường học từ chính hành vi của người lớn.

Nếu cha mẹ thường xuyên sử dụng điện thoại trong bữa ăn, chia sẻ thông tin thiếu kiểm chứng hoặc ứng xử thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội, trẻ cũng dễ hình thành những thói quen tương tự.

Ngược lại, khi cha mẹ sử dụng Internet có trách nhiệm, tôn trọng người khác, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ và dành thời gian cho gia đình, trẻ sẽ có xu hướng noi theo.

Chung tay xây dựng môi trường mạng an toàn cho trẻ em

Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự chung tay của gia đình, nhà trường, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Đối với mỗi gia đình, sự quan tâm, đồng hành và lắng nghe của cha mẹ chính là nền tảng quan trọng giúp trẻ hình thành kỹ năng số, biết tự bảo vệ mình và sử dụng Internet một cách an toàn, văn minh, hiệu quả.

Hãy cùng xây dựng môi trường mạng lành mạnh, thân thiện để mỗi trẻ em đều có cơ hội học tập, sáng tạo và phát triển toàn diện, trở thành những công dân số tự tin, có trách nhiệm trong tương lai.